Quỹ hỗ trợ Sự tham gia của Người dân và Trách nhiệm Giải trình (PARAFF) là một trong số các dự án tiên phong trong việc kết nối các tổ chức xã hội nhằm tăng cường sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình của cán bộ chính quyền trong việc xây dựng luật pháp. PARAFF được triển khai tại Việt Nam từ tháng 9/2012 đến tháng 12/2015 với tổng ngân sách khoảng 50 tỷ đồng.

Được đặt dưới sự giám sát của Văn phòng Quốc hội, mục tiêu của PARAFF là hỗ trợ các tổ chức phi chính phủ tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát việc thực thi chính sách pháp luật ở trung ương và địa phương, qua đó tăng cường sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình trong quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật tại Việt Nam.

PARAFF thuộc hợp phần 3 của Chương trình Quản trị Công và Cải cách Hành chính (GOPA II) nhằm tăng cường tiến trình quản trị dân chủ, quản lý công và trách nhiệm giải trình tại Việt Nam do Chính phủ Đan Mạch tài trợ. PARAFF cũng được Bộ phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID) đồng tài trợ.

Đối tượng hỗ trợ

PARAFF hỗ trợ các tổ chức phi chính phủ Việt Nam (VNGOs), tổ chức đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, và các nhóm/tổ chức cộng đồng gọi chung là các tổ chức xã hội.

Điểm đặc biệt của PARAFF là hướng sự hỗ trợ tới cả các tổ chức xã hội ở các tỉnh thành khắp cả nước chứ không chỉ ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi thường có các cơ hội được tài trợ và nâng cao năng lực. Cách tiếp cận này đã thu hút được các tổ chức đến từ 17 tỉnh và thành phố khác nhau với khoảng 60% số tổ chức nhận tài trợ là ngoài Hà Nội.

Hình thức hỗ trợ

PARAFF hỗ trợ dưới hai hình thức: Quỹ tài trợ dự án và Chương trình nâng cao năng lực  cho các tổ chức xã hội để thực hiện các dự án huy động sự tham gia của người dân và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Quỹ tài trợ dự án đã cấp kinh phí cho 49 sáng kiến đặc sắc với tổng ngân sách tài trợ là 35,6 tỉ đồng. Các dự án này đã được lựa chọn từ 297 đề xuất nhận được qua 4 vòng mời đề xuất dự án công khai từ tháng 5/2013 đến tháng 12/2014, và quy trình tuyển chọn tài trợ khách quan và chặt chẽ.

Trong số dự án đã tài trợ có 47 đề xuất dự án nhỏ và dự án nghiên cứu, mỗi khoản trong khoảng 400-800 triệu đồng với thời gian triển khai hoạt động từ 6-12 tháng, và 2 dự án tài trợ nòng cốt, có thời gian thực hiện từ 15 - 21 tháng với khoản tài trợ tương ứng là 1,4 và 3 tỉ đồng. 

Quỹ tài trợ dự án được coi là một nguồn lực đáng kể đã tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội có động lực tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát việc thực thi chính sách pháp luật.

Nhiều tổ chức được nhận tài trợ từ PARAFF lần đầu tiên làm việc trong lĩnh vực vận động chính sách và huy động người dân tham gia vào những vấn đề lập pháp. 

Các lĩnh vực hỗ trợ

1. Nghiên cứu liên quan đến quá trình xây dựng luật và chính sách, tập trung vào các lĩnh vực giảm nghèo, quản trị dân chủ và vai trò của NGOs trong việc tăng cường sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình.

Các dự án nghiên cứu nhằm thu thập chứng cứ về một luật hoặc dự luật cụ thể, về sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng luật; lập kế hoạch có sự tham gia của người dân ở cấp địa phương và cấp tỉnh; về quyền giám sát các cơ quan chính phủ của công dân; nghiên cứu đánh giá sự hài lòng của công dân với việc cung cấp các dịch vụ, v.v.

2. Nâng cao nhận thức của các NGOs và các đối tác chính về các quyền và cơ hội mà hành lang pháp lý hiện hành mang lại liên quan đến sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình (thí dụ Luật ban hành các Văn bản quy phạm pháp luật , Pháp lệnh về Dân chủ ở xã phường , v.v.) 

3. Các sáng kiến do NGOs thực hiện về giám sát và phản hồi ý kiến cho Chính phủ và các đại biểu Quốc hội về thực thi luật pháp, chính sách, và ngân sách ở cấp trung ương và địa phương.

Một số ví dụ bao gồm sáng kiến huy động người dân thực hiện quyền giám sát các cơ quan Chính phủ; các sáng kiến tăng cường trách nhiệm giải trình trong việc cung cấp các dịch vụ thông qua cơ chế khiếu nại, chiến dịch thông tin đại chúng, phiếu thu thập ý kiến công dân, giám sát cộng đồng và kiểm toán xã hội, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về ngân sách, giám sát chi tiêu công, kiểm toán có sự tham gia, đảm bảo tự do và minh bạch thông tin, bao gồm sáng kiến về phân cấp quản lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên v.v.

Trong số 49 đề xuất được nhận tài trợ có 12 dự án nghiên cứu, 15 dự án tập trung vào nâng cao nhận thức, 8 dự ánán liên quan đến việc giám sát, 14 dự án nhằm xây dựng mạng lưới. Phần lớn các dự án hoạt động rộng hơn một lĩnh vực hỗ trợ. 

4. Tăng cường mạng lưới giữa các NGOs và các bên liên quan nhằm tăng cường sự tham gia của người dân vào quy trình lập pháp và đối thoại chính sách với Quốc Hội, Hội đồng Nhân dân cũng như các cơ quan Chính phủ ở các cấp.

5. Các sáng kiến nâng cao năng lực tổ chức và thể chế giúp NGOs tham gia hiệu quả hơn vào các quy trình xây dựng luật và chính sách, cũng như việc giám sát thực thi luật và chính sách.

Phương thức hoạt động

Công tác quản lý và tổ chức thực hiện tiểu hợp phần Quỹ PARAFF dựa trên cơ cấu như sau:

  • Ban Chỉ đạo
  • Ban Quỹ tài trợ
  • Quản lý Quỹ

Ban chỉ đạo giám sát chung việc thực hiện nội dung hỗ trợ của PARAFF, trong đó có việc xác định tiêu chí hỗ trợ, phê duyệt hướng dẫn hoạt động, kế hoạch hoạt động và ngân sách hàng năm, và rà soát báo cáo tiến độ và báo cáo giải ngân. Ban chỉ đạo có 5 thành viên đại diện cho Văn phòng Quốc hội, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Sứ quán Đan Mạch và Văn phòng Bộ Phát triển Quốc tế thuộc Chính Phủ Vương quốc Anh tại Hà Nội.

Ban chỉ đạo không tham gia phê duyệt các dự án tài trợ - đây là trách nhiệm của Ban Quỹ tài trợ. Ban Quỹ tài trợ có 5 thành viên do BCĐ bổ nhiệm với trách nhiệm chuyên môn phù hợp để đảm nhiệm trách nhiệm đánh giá các đề xuất dự án và trao tài trợ.

Quản lý Quỹ điều hành Quỹ PARAFF và hỗ trợ cho các tổ chức nhận tài trở về kỹ thuật, hành chính và nâng cao năng lực. Quản lý Quỹ chịu trách nhiệm quản lý tài chính và quản lý chung và báo cáo cho Ban chỉ đạo về các vấn đề liên quan